मैथिली साहित्य महासभाक एहि ब्लॉग पर अपनेक स्वागत अछि। मैसाम मैथिली साहित्यक संवर्धन ओ संरक्षण लेल संकल्पित अछि। अपन कोनो तरहक रचना / सुझाव maithilisahityamahasabha@gmail.com पर पठा सकैत छी। एहि ब्लॉग के subscribe करब नहि बिसरब, जाहि सँ समस्त आलेख पोस्ट होएबाक जानकारी अपने लोकनि के भेटैत रहत। संपर्क सूत्र : 8010218022, 9810099451

मंगलवार, 8 मई 2018

ई , युगे अइ छुतहर ।। रचनाकार - रेवती रमण झा " रमण "

                      || ई , युगे अइ छुतहर ||

                           ई , युगे अइ छुतहर
                           मेटत   के  अकरा ।
                           बुधियारक बाप सब
                           बुद्धि  देब  केकरा ।।

                           अइ  नीक  होनिहारी
                           त  बैसू  दलान  पर ।
                           किछु कियो कहय त
                           राखू  नै  कान  पर ।।

                           सब   लुलकारि   देत
                           जुनि  पढू  फकरा ।।  ई युगे-----------

                           घरनी    जे    कहैया
                           चुपचाप         करु ।
                           गीताक  ज्ञान  ध्यान
                           ताक    पर     धरु ।।

                           वैह   लुलकारि  लेत
                           कहबै गय जेकरा ।।  ई युगे-----------

                           पूतक    बात    सब
                           माथ    पर    राखु ।
                           ओहि  सं  आगाँ यौ
                           किछु    नै   भाषू ।।

                           "रमण" के सुनब नै
                            त बनिजायब बकरा ।। ई युगे---------

                                     रचनाकार
                             रेवती रमण झा " रमण "
                                          
   






बुधवार, 2 मई 2018

हम नै कतौ भागै छी यौ ।। गीतकार - रेवती रमण झा " रमण "

                 || हम नै कतौ भागै छी यौ ||
                                  " गीत "
                                       

लोक  लाज के  ध्यान  राखि कय
प्रियतम     गोर     लागैछी    यौ ।
आहाँ जुनि अतेक उताहुल होइयौ
हम   नै   कतौ   भागै   छी   यौ ।।

देखु      मोतिक     माला     टुटल
फुटल      हाथक      चूड़ी     यौ ।
अतेक  राति  भरि  कष्ट  के सहलौ
हम     छी     कोन     कसूरी    यौ

निन्द   सं   आँखि   में  दर्द  भरैया
                 हम भरि राति जगैछी यौ ।।  आहाँ जुनि......



कामातुर   आवेश   में   परि   कय
सगरो     गात    के    तोरि    देलौ
नवल   उरोज   सरोज   कली  दुहुँ
निर्दय     जेकाँ      मड़ोरि     देलौ

दाँते   दुनू    कपोल   काटि   कय
            लालेलाल करै छी यौ ।।  आहाँ जुनि......

अधरामृत   मधु    पीवि   ठोर  के
आहाँ     सुखयलौ     लाली    यौ
 गुप्त      भेद      संकेत      करैया
  टूटल       कानक       बाली     यौ

  भोर  भेल  अछि    बाजल  कौआ
           कानबात नै दैछि यौ ।।  आहाँ जुनि......

  संगक   सखी परिहास  करत सब
  तकरो    तनिक      बिचार    करू
   बात  राति  भरि  आहाँ  के  मानल
   अते     विनय      स्वीकार      करु

  "रमण" सुमन केर  सूक्ष्म पराग हूँ
                कियक जियान करैछी यौ ।। आहाँ जुनि...

 गीतकार
  रेवती रमण झा " रमण "


शुक्रवार, 27 अप्रैल 2018

तोहर बाजब बड़ अनमोल ।। गीतकार - रेवती रमण झा " रमण "

                        
                                  || गीत||                     
              || तोहर बाजब वर अनमोल ||

  लड़का -        तोहर  बाजब  वर  अनमोल
                      अनमन कोयली सनके बोल
                       गै   तोहर   की  ? नाम  छौ   ।।

 लड़की -         हम छी  नदिया  के हिलकोर
                      हमर  अइ कतौ ओर  ने छोर    
                      कि चन्दा  नाम अइ ।।  कि चन्दा...... 

   लड़का -       चुपके  सं  निकलै  छै  घर सं 
                      घेला     काँख     दबाक    गे
                      साँझ   प्रात   तू  पैर  रोपै  छै 
                      पोखरिक   भीरे   जा कय  गे
           
                      देतौ   के पानिक तोहर  मोल
                      गंगा    की    हेती    अनमोल  
                      तोहर की ?  नाम छौ ।।   तोहर......         

                      उल्टा   आँचर   उल्टा   पाटी 
                      उलट  पलट  तोर  बाजब  गे
                      ई   हमरा   वर  नीक  लगैया 
                      नव   नव  तोहर   साजब  गे
        
                     खन - खन चुड़िक मधुर बोल
                     खोलौ   सबटा    तोहर   पोल 
                     गे तोहर की ? नाम छौ ।।  तोहर.....

                    चिड़इक  पाँखि  सनक  चंचल
                    ई     तोहर     दुनु     नैना     गे
                   पलक पलंगरी पर छन भरि लय
                   चाही       हमरा        रैना       गे     

  लड़की -     तोहर   बाजब    अनमन   ओल     
                   जेना  बिनु  काजक  फूटल ढोल   
                   रै तोहर की ?  नाम छौ ।।   रै तोहर.......   

                                    गीतकार
                         रेवती रमण झा " रमण "
                                        

मंगलवार, 24 अप्रैल 2018

माय विनु नेह केकर चित जागल ।। रचनाकार - रेवती रमण झा " रमण "

            || माय विनु नेह केकर चित जागल ||
                                       

                  माय विनु नेह केकर चित जागल ।
                  सरबस   प्रेम   वृथा   विनु   तोहर 
                  जाहि प्रीत विनु पागल ।।      माय.........

                  मल  त्यागल  आँचर  पर सदिखन
                  तों हँसि ताहि पखारल ।
                  कयलहुँ  कत   अपराध  माय  तुव
                  चित दुख सबहि बिसारल ।।   माय......

                  दारा   अरु  परिवार   सकल   जन   
                  सब सम्पदा निहारल ।       
                  माय   एक    तुव    अंग   निरेखल       
                  हुलसि गोद भरि पारल ।।      माय.........
  
 सहि  दसमासहुँ  वेदन  स्वांस धरि
   कष्ट असह अवधारल ।                  
                 "रमण" सधा नहि सकय तोहर ऋण     
                   पुत्र अधम जग तारल।।       माय..........

   
                                रचनाकार                               
                       रेवती रमण झा " रमण "
                                    
                            
                                     

रविवार, 22 अप्रैल 2018

प्रियतम आई अयथिन की मोर ।। रचयिता - रेवती रमण झा " रमण "

            ||  प्रियतम आई अयथिन की मोर ||
                                       


                  कखन सं कौआ कुचड़ि रहल अइ
                  देखहिन भोरे भोर ।
                  गै प्रियतम आइ अयथिन की मोर ।।

                  प्रतिपल   पंथ   निहारि   रहल  छी
                  रहि - रहि  सगुन उचारि  रहल  छी
                  बहुतो   बात   बिचारि   रहल   छी     
                  नाचि रहल मनमोर ।        गै प्रियतम.......   

                  गाइक     गोवर    नीपल    अंगना
                  रुनझुन - रुनझुन   बाजल   कंगना
                  पायल    के    झनकार    झनाझन
                  खूब मचावय शोर ।।        गै प्रियतम........

                  वर  व्यंजन  बहु विधि  रचि साजल
                  अनुपम  प्रवल    प्रेम  चित  जागल
                  कौआँ     तरल     पड़ोरे     सजनी
                  आर तरल तिलकोर ।।      गै प्रियतम.......

                  रचि     सोलह   श्रृंगार   केने    छी
                  बत्तिस   अभरन   धारि   लेने   छी
                  रंजित   नयन   अधर   पुट   पाँडरि
                  लाले पहिर पटोर ।।          गै प्रियतम......

                                    रचयिता
                           रेवती रमण झा " रमण "
                                        

                

शनिवार, 21 अप्रैल 2018

तिरहुतिया भोजन - रेवती रमण झा " रमण "

              || तिरहुतिया भोजन अकरे कही ||
                                     

उठि    अन्हरौखे     ब्रह्मस्नान ।
पूजा - पाठ  जाप  शिवध्यान ।।
 भाल त्रिपुण्ड श्रीखण्डहि चानन ।
 ठोप  सिन्दूर  सुशोभित आनन ।।

     धोती   कुर्ता   ,    चानहि    पाग ।    
 काँध   दुपट्टा   ,  चित  अनुराग ।।
   चूड़ा     दही    मिरचाइए    नोन ।
  चीनी   परिते  गद  -  गद   मोन ।।

  राहड़िक  दाइल  भात  तिलकोर ।
  ओलक   सन्ना   पटुआक   झोर ।।
  आदिए   घीव  ,  आ   अंत   दही ।
  तिरहुतिया  भोजन  अकरे  कही ।।

 रचनाकार
रेवती रमण झा " रमण "
                                    

मंगलवार, 17 अप्रैल 2018

मंगिते रहिगेलौ नइ देलौ आहाँ । गीतकार - रेवती रमण झा "रमण"

               || मंगिते रहिगेलौ नइ देलौ आहाँ ||
                                      

प्यार पावन वसन्तक उधारे रहल,
  मंगिते  रहिगेलौ  नइ  देलौ  आहाँ ।
  हम चितवन के उपवन में हेरि रहल,
  हे सुकन्या बताबू  कहाँ छी आहाँ ।।
                                               प्यार पावन........

पाँखि देलैन नइ हमरा विधाता हयै,
 पार  सात  समन्दर  में  ढूंढि  लितौ ।
 विधुवदनी  सुभांगी   सुनयना  सुनूं ,
    चान पूनम के बनि आइ आबू आहां ।।
                                           प्यार पावन.......

   चित लागल तय् लागल आहां सं कोना,
    जानि पौलहुं नइ  छन में  छनाके  भेलै ।
    मूक  नैनाक  भाषा  नइ  पढ़ि हम  पेलौ,
     एक  तूफान  दिल   में  द  गेलौ  आहाँ ।।
                                         प्यार पावन.......

     स्वर्ग भू पर कतौ  त  आहाँक प्यार अई ,
   "रमण"  बाकी जतेक सब  बेकार अई ।
    छी   प्रेमक   पुजारी   भिखारी    बनल,
      बुन्द  स्वाति वरषि   बनि आबू   आहाँ ।।
                                        प्यार पावन.......

गीतकार
रेवती रमण झा " रमण "

सोमवार, 16 अप्रैल 2018

यावत यौवति तावत मान ।। रचनाकार - रेवती रमण झा " रमण "

                  || यावत यौवति तावत मान ||

                     हे जग सुन्दरि कीयक गुमान ।
                     यावत  यौवति  तावत  मान ।।

                    काँटक  घात  भ्रमर  सह  पीर ।
                    भल नहि तुव भल तोहि शरीर ।।

                    जग स्वारथ् चित रहित विवेक ।
                    जे भल लाज   राख नहि टेक ।।

                    पवन  परस  सुख  उमरल गात ।
                    एक  दिन  कैल  विहूनहि पात ।।

                    जखनहि  कुसुम  परागक  छूछ ।
                    भल अनभल जग कियो नहि पूछ ।।

                    पहिलुक  मीठ   अंत  सब  तीत ।
                    स्वारथ पावि " रमण " सं प्रित ।।

                                   रचनाकार
                          रेवती रमण झा " रमण "
                                         

सोमवार, 9 अप्रैल 2018

एकोहि तुभ्यम् न द्वितीयो नष्टा ।। रचयिता - रेवती रमण झा " रमण "

              || एकोहि तुभ्यम् न द्वितीयो नष्टा ||

                   नमामि  कलिकाल  विकराल  रूपम् ।
                   जगद्  वियापकम् भव्य संसार भूपम् ।।

                   भुजा  षष्ट  सुललित  चत्वारि चरणम् ।
                   बिकट  नेत्र  एका  उदर  सिंधु हरणम् ।।

                   विविध   रूप   धर्ता   कृत्वा   कलेश: ।
                   कुटिल   वाकपटुता    प्रपञ्ची   भेष: ।।

                   सकल  संत  योगी  सुभोगी  विलासी ।
                   धनान्ध    कामान्ध      पुर:    प्रवासी ।।

                   कुल्टा    कुभार्या     परगामी    पुरुष: ।
                   मिथ्यापवादि      मदिरां        निवास: ।।

                   न   भगिनी  न  भ्राता  पिता  न  पूत: ।
                   सर्वे    जना    स्वार्थ    सम्बन्ध   दूत: ।।

                  एकोहि    तुभ्यम्    न    द्वितीयो    नष्टा ।
                  ब्रूयात्      सत्यम      स भवेत     भ्रष्टा ।।

                  त्रिकाल       यामी      त्रिलोकै:      दाता ।
                  "रमण"   दास   चरणारविन्दे   विधाता ।।

                                       रचयिता
                            रेवती रमण झा " रमण "
                                           
      

बटगवनी - रेवती रमण झा "रमण"

             
                                
                      ठाढ़ि चानन तर कामिनि रे
                       लीखल        दुई       पाँती ।
                       दिन   दुगुन  दुइ  मातलि  रे
                       डरपत       बिनु        वाती ।।



                       प्राण  हमर  नहि  जीयुत  रे

                       विरहिन      भेल       छाती ।
                       सेज  भवन  कछु  सोहन  रे
                       प्रियतम        विनु       राती ।।



                       कोन विधि कुशल अपन कहूरे

                       लीखब          केहि        भाँती ।
                       कत  अपराध    हमर  अछि  रे
                       नहि          वरसल       स्वाती ।।
    
                       "रमण" रभसि रति रत नहि रे
                        रहि            गेल         संघाती ।
                        भोर   बसंत   सुनल   नहि   रे
                         नहि          साँझ         पराती ।।



                                     रचयिता

                           रेवती रमण झा " रमण "
                                         





शुक्रवार, 6 अप्रैल 2018

शब्दानुप्रास अलंकार - रेवती रमण झा " रमण "

                     सरस्वती वंदना

                      शीतल सलिल सरोवर सरसिज

                    श्वेताम्बर    शुभ      सरस्वती ।
                    सरगम - सार सितार सुशोभित
                    सींचू     सुललित     सदमती ।।


                              || प्रभात ||

                         अलंकृत आसमान अरुणोदय

                   आभा  अवनि  अनल  अछि ।
                   अंडज  अट्टहास   आद्र   अति
                   अलंकार     आनल     अछि ।।
                   अचला अम्बुधि  अम्ब अम्बुज
                   अछि    अभिनव   अभिरामा ।
                     अलि अरविन्द अथिर अति आनन
                   अवलोकन         अविरामा   ।।
                   आन्तरिक्ष अम्बुद अम्बर अली
                   अनिल      अम्र    ओछायल ।
                   आरसि अवनि आप अब्ज अछि
                   अंशुमालि    ओहि  आयल  ।।



                            || भोरक बेला ||


                               उमगत     उष्म     रश्मि

                         उदिय       मान     उनत 
                         उर्वि  उदय   उषा  उदित
                         उचकि  -  उचकि   उठत
                         उदधि     उदक    उत्पल
                         उन्मादिनी   उरज  उभय
                         उज्जवल उदन्वान उठल
                         उमगत उर उनमाद उदय
         



                       || पनिहारिन ||
               कर कण्ज कुम्भ कटी कसी कल्पी

               कंजुक कली कोमल कोकनद कल
               कुमकुम   कपोल   कोमल   कुशुम
               कुशुमित   कलाघर   कवि     कहय
               काकोबर      कच     कंठ     कक्षप
               कर   कान   कंगन   किरण   कंचन
               करुण     कोमल     कुहुकि     कीर
               कृशानु    कल    कर   कोउ   कहय
               किसलय    कलेवर     कल   कमल
               कन्दर्प            काल          कामिनी
               कापर       करौ      कलत्र     केश  ?
               कंत        कात      कहौ        कासौ
               कुवलय         कुलंकषा ,        कहाँ
               कवन्ध      काल        कैसे      कहौ

                   ||   स्नातक  ||
                     स्हर सदन सँ सखि सरि संजुत

                   स्नातक   सर   सुन्दरि  समुदाई
                   सुमन  सुवेष  सकुल  सुगन्धित
                   सरिता  सलिल   सरोज  सुहाई
                   श्लाद्दया     शुचि      शुदामिनी
                   श्रीफल       सोह      सौकुमार्य
                   स्निग्ध   शुधाग्रह    सोह   शुक
                   सयानी  सकल   सनहुँ  सुकार्य
                   शतदल   सुत     सजाउ   सीथ
                   शम्बर     सुन्य     सर्व    सुजल
                   श्यामा      सोह     सोमु    सुन्य
                   स्वामी      सुभामिनी      सकल
                   समय  सखी  सुख  पूँज  सोलह
                   सुमन    सेज     सुवास   समाने
                   सतत  सवल  शरीर  सारंग  शर
                   सहस्त्र         सहौ        समधाने




                         || आलिंगन क्रीड़ा  ||

                   पचि - पचि परसय पति प्रगति पंथ पद

               पेखिय    प्रतिबिम्ब      पड़ी    प्रमुदित
               पुट     -    पाणी   पचारि    पयोधर   पै
               पशुपति      प्रतिदुन्द       प्रबल    प्रमत
               पति      पौरुष      परुष     प्रहार    प्रेम
               पिड़ित       प्रतिकूल     पडी     पतिपय
               पसेउ     -     पसेउ     पटु    पाय    पोच
               पैहहि    पति    पुन     -    पुन     परसय





                           || छलक  छुरी ||

                                छटपटाइत छातीक छिहुलैत

                        छोटछीन    छौडीक       छवि
                        छिरिआयल छाताक छाँहे छल
                        छानविन  छनेत  छुब्ध  छी
                        छिटकैत छल ,छल छुपकल
                        छिटने       छ्ल        छाउर
                        छौडी    छाँटलि     छेटगरि
                        छलक        छूरी         छ्ल



                             ||  चमचाक चालि  ||

                              चतरल   चहूँ   चमचाक  चाईल

                       चटपट चक्षुक चमत्कारे चिन्हैत
                       चाहक   चुस्कीए   चूसि  - चूसि
                       चिल्हक        चोखगर       चोचे
                       चियारैत       चमड़ी     चिबाबैत
                       चंडाल        चोभि     -     चोभि
                       चमडीक     चुम्बकीय      चटक
                       चानक       चादरि      चिन्हाबेत
                       चमकैत       चपलाक      चमके
                       चुपचाप           चित्त             के
                       चहटगर       चटकार      चटाबैत
                       चितासनक      चादरि     चढ़बैत
                       चटैत            चतुर          चमचा
                       चरण    चाँपि      चुट्टिक    चालि
                       चतरल    चहुँ    चमचाक   चालि



                                   रचयिता

                               रेवती रमण झा " रमण "

                              Mob - 09997313751

                                 


            

बुधवार, 21 मार्च 2018

चैतावर

|| चैतावर || 

चैतक        चमकल       इजोरिया 
बलमू   मोरा    मन   तरसाबै    रे | 
रहि -   रहि     कुहकै    कोयलिया  
बलमु     मोरा     मन  तरसाबै  रे || 
            चैतक  --- बलमु --
फुलवन में भँवरा ,करै रंगरेलिया  |
लायल      वसन्तो      बहुरिया   ||
बलमू       मोरा    मन  तरसाबै   रे
                  चैतक  --- बलमु --

पियु -पियु पपिहा ,करै अधिरतिया |
लिखल       सनेहक         पतिया  | |
बलमू      मोरा      मन   तरसाबै   रे
                       चैतक  --- बलमु --
नेमुआँ  फुलायल , अमुआँ  मजरल |
फ़ुलल         जूही          चमेलिया   ||
बलमू       मोरा       मन   तरसाबै   रे
                        चैतक  --- बलमु --
"रमण " पथिक ,पथ प्राण पियासल |
गोड़ियाक    छलकल     गगाड़िया  ||
बलमू       मोरा      मन  तरसाबै   रे
  चैतक  --- बलमु --
लेखक -
रेवती रमण  झा "रमण "



मंगलवार, 20 मार्च 2018

अभिलाषा

                             || अभिलाषा ||

                      इच्छा   नै   सुरपुर   धाम   चली
                      एहि मृत्यु भुवन नै पूज्य कहाबी ।
                      प्रतिजन्म  एक हि अभिलाष हमर
                      निज मातृ भूमि मिथिलेक देखाबि ।।

                      गुणगाण  बखानहुँ  कोटि  करी
                      जे  करी, नै मैथिली  योग्य करी ।
                      लखि धाम ललाम गुलामहुँ धरि
                      स्वीकार  शम्भु   तिरहुत  नगरी ।।

                      किछु आर  प्रयास करी नै करी
                      जँ करी,तय करी अतबेक देखाबि ।
                      मिथिला मुख  सं मैथिली मधुर
                      ई कुशल अतेक सदिकाल सुनाबी ।।

                      हम  देखी जतय , आ जतय सुनी
                      अपनहि निज भेष,अपन भाषा ।
                      जागू मैथिली जन-जन मिथिला
                     "रमण" क अपने सं अछि आशा ।।

                                       रचयिता
                            रेवती रमण झा " रमण "
                                         
                               

सोमवार, 12 मार्च 2018

"गौरवशाली इतिहास आओर पिछड़ल वर्तमान"

"गौरवशाली इतिहास आओर पिछड़ल वर्तमान"
        गौरवशाली इतिहास आओर पिछड़ल वर्तमान एहि दू शब्दसँ, मिथिलाक परिचय देल जा सकैत अछि । इतिहाससँ वर्तमानक दूरि तय करबाक क्रममे जाहि दू परस्पर विरोधी शब्दक प्रयोग करबाक लेल बाध्य भेलौं अछि, एहिके वेदना बुझल जेबाक चाही, नञि कि पटकथाके रोमांच करबाक प्रयास ।

     प्राचीन कालहिंसँ मिथिला अपन विशिष्टताके संग अलग जगह बनौने अछि । आन सभ्यता-संस्कृतियों एकर स्वीकारोक्ति करैत छथि, किन्तु योग्यतानुरूप मिथिलाके यथोचित प्रशस्ति देबामे कंजुसी सेहो करैत छथि ।
          मिथिलाक उल्लेख रामायण कथामे सेहो अबैत अछि । भगवान श्रीरामके सासुर व माता जानकीक नैहरके रूपमे मिथिलाक परिचय देल गेल अछि, जे कि तथ्यक एक पहलु मात्र अछि । वस्तुतः ई मिथिलाक पावन भूमिके श्रेष्ठताक प्रमाण अछि कि स्वयं जगतजननी जानकी एहि पवित्र माइटसँ जन्म लेलनि । माँ मैथिलीक महानता व मिथिलाक बेटीक पवित्रता तS देखल जाऊ कि जाहि शिव धनुषके पैघ सँ पैघ बलशाली राजा हिला-डोला नञि सकलाह, ओहि शिव धनुषकें सीता बामा हाथसँ उठाके नित्य अड़िपन लगाबैत छलीह ।
          भगवान श्रीरामकें मर्यादा पुरूषोत्तम कहल गेल छनि । परन्तु विचारणीय अछि कि - 'मर्यादा पुरूषोत्तम श्रीराम' बनेबामे भगवती सीता मैय्याके कतेक योगदान छलन्हि ? हमरा बुझने ई मिथिलापुत्री जानकी केर पवित्रता, सहनशीलता, धर्मपरायणता एवं पतिव्रता छलन्हि जे हिनक पतिक प्रत्येक निर्णयके, बिना किछु स्वयंके विषयमे सोचने कार्यान्वित कयलनि ।
           मिथिलाक बेटीक त्याग व एक पत्नीके रूपमे देल गेल स्वयं केर बलिदानके इतिहास गौण कS देलक आओर श्री राम, मर्यादा पुरूषोत्तम श्रीराम भS गेलथि । ई मिथिलाक माटिक उर्वरता अछि जे अपन बेटीमे पवित्रता, धर्मपरायणता व आदर्शकें बीजारोपण करैत आबि रहल अछि । दुनिया आइ नारीवादके संकल्पना कS रहल अछि मुदा हमरा लोकनिक सदातनीसँ "यत्र नार्यस्तु पूज्यन्ते, रमन्ते तत्र देवता" केर सम्पोषक रहलौं अछि । कोनो प्रकारक उत्सव-महोत्सवक सुअवसर पर आयोजनक शुभारम्भ गोसाऊनिक गीत "जय-जय भैरवि असुर भयाउनि" सँ करैत छी । भारती, मंडन मिश्रजीक पत्नी जे शंकराचार्यके शास्त्रार्थमे हरौलनि, एक उदाहरण छथि मिथिलाक नारी शक्ति आओर सम्मानके ।
             वर्तमान समयमे इंटरनेटके सुलभ संसारमे विवाह संबंधी "मेट्रोमोनियल साइट्स" केर अवधारणा आयल । जाहिसँ समाज लाभान्वित होइत आबि रहल अछि । परन्तु मिथिलाक लेल गौरवक विषय थिक जे मिथिलामे एहि प्रकारक व्यवस्था सैकड़ों वर्षसँ चलि आबि रहल अछि । उदाहरण स्वरूप मैथिल ब्राह्मणक विवाहक ऐतिहासिक विवाह-स्थली सौराठक चर्चा करब । सौराठमे प्रत्येक वर्ष सुधक समय विवाह योग्य पुरूषके सभा आयोजित कयल जाइत अछि । आई आनुवंशकीय प्रोद्यौगिकीमे समजातीय, वंश-परम्पराक कुलक जिन्ससँ उत्कृष्ट संततिके प्राप्त कयल जाइत अछि जकरा मिथिलाक पंजी व्यवस्थामे पंजीकार एहि तकनीककें कार्यान्वित करैत छथि एवं सिद्धान्त लिखबासँ पूर्व वर एवं कन्या पक्षक सात-सात पीढ़ीक मूल-गोत्रक अन्वेषण करैत छथि ।
          मध्यकालीन भारतमे जखन लगभग सम्पूर्ण भारत मुस्लिम प्रभावसँ प्रभावित छल एवं संस्कृत साहित्य संकटमे छल, ताहि समय मिथिलाक भूमिका ब्राह्मण संस्कृत साहित्य आओर संस्कारकें संरक्षित करैत संरक्षण व संवहन कयलक जे कि आधुनिक काल धरि चलि आबि रहल अछि । स्वo गंगानाथ झाजीके साहित्यिक योगदानक लेल ब्रिटिश सरकार हिनका "सर" उपाधिसँ विभूषित कयलक ।
          आजादीक बादक दशकमे मिथिला अपन गौरवशाली विरासतकें आगाँ बढ़ेवामे पिछड़ैत गेल । विद्वता, ज्ञान-विज्ञान, कला-साहित्य व संस्कृतिक लेल शिखरस्थ पर आरूढ़ मिथिला, वर्तमान समयमे गरीबी, अशिक्षा, दहेज प्रथा आदि अनेकों प्रकारक सामाजिक दोषसँ ग्रसित अछि । हमरा लोकनिक आयोजन-उत्सवक विशेष अवसर पर किंवा ओन्हायतहुँ गाबि लैत छी "स्वर्गसँ सुन्दर मिथिलाधाम......" किन्तु एहि स्वर्गमे एतेक दोष कतS सँ आबि गेल तथा एहि दोष सभसँ कोन प्रकारें मुक्त भेल जेबाक चाही से बेशी महत्वपूर्ण अछि ।
           एक बहुसंख्यक आबादी पृथक मिथिला राज्यक निर्माणकें सभ समस्याक समाधान मानैत छथि आओर कऐक वर्षसँ एहि दिशामे प्रयासरत् सेहो छथि । प्रबुद्ध पाठकगणकें जानकारी हेतैन जे भाषायी आधार पर राज्यक निर्माण हेतु १९५६ ई. मे "राज्य पुनर्गठन आयोग" केर स्थापना भेल । मैथिली भाषाके आधार पर मिथिला राज्य निर्माण हेतु ज्ञापण देल गेल, परन्तु अत्यधिक वेदनाक संग लिखS पड़ि रहल अछि जे "राज्य पुनर्गठन आयोग" मिथिला राज्य हेतु अनुशंसा तS दूर, एहि पर विचार तक नञि कयलक ।
         मैथिली आन्दोलन शक्तिविहीन अछि एहि यथार्थकें स्वीकार करहिं पड़त । बहुवर्गीय विशाल जनसमुदाय रहलाक बावजुदो मैथिली आन्दोलन तथाकथित स्वयंभू ब्राह्मण व कर्ण कायस्थसँ पृथक वर्गके अपनामे नञि जोड़ि पाबि सकला अछि । हलाँकि मिथिलाक विद्या-विभूतिसँ सजल विद्वतजन् द्वारा कयल गेल साहित्यिक कार्यक बलें, मैथिलीके एक भाषाक रूपमे सम्मान भेटल अछि । १९६५ ई.मे साहित्य अकादमीमे सम्मिलित भेनाई एवं २००३ ई.मे संविधानक अष्टम् अनुसूचिमे सम्मिलित भेनाई पैघ उपलब्धि अछि किन्तु एहिसँ आगाँ मिथिला-मैथिलीक लेल किछु नञि भS सकल अछि । एहिसँ बेशीक कल्पना, कल्पने धरि सीमित रहत, जावत् धरि सभ वर्गक सामुहिक सहभागिता नियोजित नञि होयत ।
           जहिना मिथिलाके ब्राह्मण केवल मैथिल ब्राह्मणक रूपमे परिचित होइत छथि, तहिना आनो वर्ग यथा यादव 'मैथिल यादव', कोयरी 'मैथिल कोयरी', दुसाध 'मैथिल दुसाध', चमार 'मैथिल चमार' वा मुस्लिम 'मैथिल मुस्लिम' आदि केर रूपमे अनिवार्यतः जानल जेबाक चाही संगहि एहि परिचयसँ गर्वक अनुभव करथि, तखनहिं मिथिला व मैथिलीक व्यापक लक्ष्य प्राप्त करायल जा सकैत अछि ।
         एकटा आओर समस्या अछि । जेनां कि मैथिलजन बहुतायत रूपसँ प्रायः महत्वाकांक्षी होइत छथि संगहि अहंकारी सेहो । आपसी संबंधमे मेल-मिलाप नञि रहबाक कारणें, बहुधा देखल जा रहल अछि जे देश भरिमे हजारों मैथिल संगठन भेलाक बावजुदहुँ, सामुहिक प्रयासक बलें मिथिलाक सर्वांगीण विकासक अवधारणा स्वप्नवते अछि । आवश्यकता आकांक्षित अछि किछु निःस्वार्थ व वियोगी व्यक्तिक नेतृत्वक ।
           महत्वपूर्ण तथ्यके अपने लोकनिक समक्ष प्रस्तुत करैत निवेदन करब जे मिथिला, एक प्रदेश, एक संस्कृति, एक विरासत केर रूपमे भलेहि पिछड़ि रहल अछि मुदा मैथिलजन लाखोंक संख्यामे अपन व्यक्तिगत क्षमतामे बहुत विद्वान, गुणवान, धनवान एवं सभ प्रकारक सामर्थ्यसँ सामर्थ्यवान छथि । जँ सभ कियो आपसी मतान्तरकें बिसरि एकत्रित भS जाइथ, रंचमात्रहुँ संदेह नञि जे मिथिलाक भाग्योदय निश्चित रूपें होयत ।
            मिथिला व मैथिलीक विषय एतेक व्यापक अछि जे लिखनाई कठिन अछि । समय व स्थान कम्म पड़ि जायत । सारांशतः इएह कहब जे जतय साँझ पड़ितहिं घर-आँगनमे दीया-बाती होइत भगवतीक गीत "जगदम्बा घरमे दीयरा बारि एलौं हे ....." सँ नभ गुंजयमान भS जाइत छल, आई एक शांत अन्हारक अन्हरगुप्पीसँ ग्रसित अछि । दिया-बाती तS एखनहुँ होइत अछि मुदा टेमीक लौ मद्धिम भS गेल अछि जकर स्वरूप अन्हार, कारी, घनघोर स्याह रूपमे परिवर्तित भयावह रूप लक्षित भS रहल अछि । राति बढ़ल जा रहल अछि बस एक उम्मीद अछि राति जतेक बढ़ैत अछि, भोर ततबे लSग भेल जा रहल अछि । इत्यलम् । जय श्री हरि ।



श्री राज कुमार झा जीक कलम सँ
सौजन्यसं 
संजीब झा.
मधुबनी मिथिला.
१२-०३-२०१८.